Strona główna » Football narodził się w Anglii (II)

Football narodził się w Anglii (II)

Wraz z nadejściem wieku XIX powoli zaczęła rozwijać się współczesna piłka nożna. Mowa tu o organizacji spotkań – nie o przepisach. Wielkie, znane w przeszłości, czasem kilkutysięczne spontaniczne gry odchodzą w zapomnienie. Zaczynają powstawać protokluby piłkarskie. Od końca lat 20-tych do lat 50-tych istniały aż 93 takie zgrupowania. Nie uznajemy ich za kluby sportowe gdyż nie przyjmowały nigdy oficjalnej formy. Były to np. reprezentacje pubów, zawodów, parafii etc. 

Gdy zbliżała się połowa wieku XIX wśród coraz bardziej zapracowanej i zmęczonej masy robotników futbol stracił na znaczeniu. Grała za to młodzież szkolna. Jako że jednych ujednoliconych zasad gry nie było, każda ze szkół mogła opracować własne – różniące się nieco od innych. Wraz z rozwojem kolei stały się możliwe zawody międzyszkolne. I tu pojawił się poważny problem. Jak grać skoro każda drużyna stosuje inne przepisy? Rozwiązano go grając na przykład dwie różne połowy meczu. Pierwsza rozgrywana była według zasad gospodarzy, druga gości. Ustalano ewentualnie przed spotkaniem według czyich reguł będzie się ono toczyło. Tak czy inaczej komplikowało to rozwój gry.

Długo w ten sposób jednak grać nie było można, dlatego w 1848 roku w Cambridge (mimo, że najbardziej popularny futbol był w Rugby, ale zrządzeniem losu ten ośrodek dał początek innej dyscyplinie) odbyło się spotkanie przedstawicieli kilkunastu ośrodków piłkarskich. Po ośmiogodzinnych naradach uchwalono pierwsze współczesne zasady gry w piłkę nożną tzw. Cambridge rules. Niestety nie zachowały się po dziś dzień. Istnieje tylko ich późniejsza, poprawiona wersja z 1856 roku. Zawiera 13 punktów i wprowadza, wydawałoby się oczywiste rzeczy, jak np. punkt drugi mówiący o rozpoczynaniu gry od środka boiska na początku meczu jak i po każdej bramce. Kolejny z punktów mówi o tym, że po stracie bramki grę wznawia zespół, który ją stracił. Wprowadzono też aut, spalony, definicję gola. Zakazano też faulowania w postaci popychania, przytrzymywania zawodnika etc.

Po ustawie fabrycznej z 1850 roku, dającej więcej czasu robotnikom i ich dzieciom, piłka powoli znów staje się sportem powszechnie dostępnym dla wszystkich. Można zatem sądzić, że teraz reszta pójdzie już bardzo sprawnie. Mamy więc zasady gry, coraz szersze grono graczy, więc zaraz powstanie liga, puchary etc. Nic bardziej mylnego. Uznany za najstarszy klub piłkarski świata Sheffield FC,  21 X 1858 roku opracował własne zasady, według których prowadził rozgrywki i które zyskały wielu zwolenników (po raz pierwszy zakazane było dotykanie piłki rękami). Jakby tego było mało, w dalekiej Australii również w 1858 roku opracowano kolejny zestaw przepisów gry w piłkę nożną, które dadzą początek futbolowi australijskiemu. Jak wiele różnych reguł funkcjonowało jednocześnie – trudno powiedzieć. Spisano kilka i to one ze sobą konkurowały.

“XIX-wieczny football w Anglii”, brytyjska kartka pocztowa

Wróćmy teraz do Sheffield. 24 X 1857 roku to data przełomowa. Narodził się wtedy pierwszy na świecie współczesny klub piłkarski Sheffield FC. Założycielami byli  Nathaniel Creswick oraz William Prest, którzy grali – uwaga – głównie w krykieta. Pierwszy mecz rozegrano (wcześniej drużyna grała tylko mecze wewnętrzne) w grudniu 1858 roku. Przeciwnikiem był wojskowy 58 regiment z Sheffield. Sheffield FC jest klubem legendarnym z racji swego pierwszeństwa. Nie odegrał jednak poważnej roli w angielskiej piłce, trochę na własne życzenie, przez lata broniąc się przed przejściem na profesjonalizm. To już jednak temat na osobną historię. W roku 1860, również w Sheffield, założono Hallam FC. Jest to chronologicznie siódmy klub piłkarski, jednak trzy pozostałe będą grały w przyszłości w rugby a dwa w futbol australijski. Liczymy je póki co jako kluby piłkarskie, bo na rok 1860 jak wiemy nie istnieją jedne obowiązujące reguły gry w piłkę. Hallam FC na trwałe zapisał się w historii gdyż 26 XII 1860 roku rozegrał mecz z Sheffield FC. Hallam przegrał 2:0, dając tym samym początek najstarszym derbom na świecie.

Taka sytuacja, jeśli idzie o dużą liczbę różnych przepisów gry w futbol prowadziła do nikąd, dlatego już od początku lat 60tych XIX wieku rozpoczęto starania mające doprowadzić do ujednolicenia zasad. 26 X 1863 roku z inicjatywy Ebenezara Cobb Morley’a w Londynie, we „Freemason’s Tavern” przy Great Queen Street, czternastu przedstawicieli z 11 szkól i klubów piłkarskich (Nottingham Forest, Kilburn, Barnes, War Office, Crusaders, Perceval House, Blackheath, Surbiton, Forest of Leytonstone (póżniejsze Wanderers)  Kenington School oraz Crystal Palace) założyło pierwszą na świecie federację piłkarską (The Football Association). Celem było uregulowanie gry i narzucenie jednych obowiązujących powszechnie przepisów, które ostatecznie dopracowano po 8 XII 1863 roku. Oficjalnie zabroniono (choć nie od razu) używania rąk przez zawodników z pola, uporządkowano pozostałe reguły gry, wprowadzono profesjonalizm (1885 rok). Ciekawostką jest fakt, że podpis pod tą deklaracją oznaczał jednocześnie (znów nie od razu) rozłączenie się z rugby, dyscypliną istniejącą od 1823 roku i do tego czasu mocno z futbolem utożsamianą. Pierwszym prezesem FA został Artur Pember (Kilburn). Od tego momentu, przynajmniej w Anglii, rozpoczynają się pod względem organizacji dzieje profesjonalnego futbolu.

Wspomniałem powyżej, że zarówno niektóre oczywiste przepisy jak i odłączenie się części klubów nie miało charakteru gwałtownego. Otóż założenie związku wcale nie oznaczało, że w Anglii mamy już jedne obowiązujące reguły. Nic z tych rzeczy. Mniej więcej przez trzy lata panował swoisty chaos. Grano według dwóch głównych reguł – czyli związkowej i Sheffield. Nie rozgrywano czasem nawet drugiej połowy. Do 1865 roku tylko dwa razy zastosowano przepis o spalonym.  Przepisy ewoluowały przez te kilka lat i co może niektórych zaskoczyć, zbliżały się do tych z Sheffield. To z kolei wyeliminowało kluby, które podczas gry chciały używać rąk. Dlatego gdy stało się jasne, że zgody na używanie rąk już nie będzie, z kilkuletnim poślizgiem powstał związek rugby.

Michał Gackowski

  • Pierwsza część publikacji “Football narodził się w Anglii” TUTAJ

 

132670cookie-checkFootball narodził się w Anglii (II)