Strona główna » Orzeł – król ptaków i ptak królów (cz.2)

Orzeł – król ptaków i ptak królów (cz.2)

Na przestrzeni wieków, polski herb państwowy ulegał modyfikacji. Dodawano kolejne elementy, zmieniał się sposób przedstawiania orła, jednak niezmienna pozostawała symbolika tego znaku. Godne uwagi jest to, że Orzeł Biały był przedstawiany z insygniami władzy królewskiej. Były nimi: korona, jabłko, berło, miecz.

Spośród insygniów władzy królewskiej, obecnych w herbie Polski, korona pojawiła się jako pierwsza. Orzeł Biały w koronie symbolizował państwo polskie, króla, który je uosabiał oraz naród polski. Symbolizował siłę, potęgę i majestat. Biel orła oznaczała dobro, natomiast czerwień pola, w którym umieszczano jego wizerunek – dostojność. Z biegiem czasu pojawiły się – trzymane przez orła w szponach – pozostałe insygnia królewskie: berło, jabłko i miecz. Jabłko postrzegano jako symbol jedności, pokoju i zgody. Miecz był symbolem potęgi militarnej oraz wymiaru sprawiedliwości, a berło oznaczało sprawiedliwe rządy króla. 

W ciągu dziejów zmienił się kształt noszonej przez orła korony. Korona została zamknięta, zwieńczona krzyżem w miejsce stosowanej wcześniej korony otwartej. Po odzyskaniu niepodległości, w 1918 roku, w polskim godle pojawił się krzyż. Wizerunek orła w koronie zwieńczonej krzyżem był używany do roku 1927.

Sztandar Powstańców Śląskich

Współczesna stylizacja Orła Białego w herbie Rzeczpospolitej Polskiej pochodzi z drugiej połowy lat 20. XX wieku. Wzór herbu państwowego według projektu architekta i profesora Zygmunta Kamińskiego, został wprowadzony rozporządzeniem Prezydenta Rzeczpospolitej o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach, w dniu 13 grudnia 1927 roku.

Dekretem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, z tego samego dnia, z godła państwowego usunięto znak krzyża, a koronę zamkniętą zastąpiono koroną otwartą. Na skrzydłach orła tradycyjne koniczynki zastąpiono pięcioramiennymi gwiazdkami.

Po II wojnie światowej, władze Polski Ludowej usunęły koronę z głowy orła. W 1952 roku wygląd polskiego herbu po raz pierwszy został usankcjonowany w konstytucji, w której pojawiło się zdanie: „Godłem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej jest wizerunek Orła Białego w czerwonym polu”. Pamięć Orła Białego w koronie była jednak żywa w polskim społeczeństwie.

Herb Rzeczypospolitej Polskiej na uchodztwie (1956-1990)

11 listopada 1956 roku Rząd polski na uchodźstwie, umieścił na głowie orła zamkniętą koronę zwieńczoną krzyżem. Emigracyjny Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej – August Zaleski, uzasadnił swoją decyzję o zmianie herbu państwowego w następujący sposób: „Zarówno tradycja heraldyczna i historyczna, jak i tradycja ustawodawcza dają całkowite podstawy do tego, aby korona na głowie orła państwowego była z krzyżem. Za umieszczeniem krzyża na koronie Orła Białego przemawiają także względy religijno-uczuciowe. Dla uzewnętrznienia głębokiego przywiązania Narodu Polskiego do wiary chrześcijańskiej należy umieścić w godle państwowym Rzeczypospolitej Polskiej znak krzyża w koronie Orła Białego”.

W wyniku przemian politycznych i ustrojowych w Polsce, 29 grudnia 1989 roku Sejm, wprowadzając zmianę do konstytucji PRL, przywrócił orłowi koronę, jednakże bez krzyża. Powrócono do wzoru z 1927 roku, w którym zmodyfikowano jedynie nieznacznie kształt tarczy oraz zakończeń przepaski na skrzydłach Orła. Nowy wzór herbu państwowego został wprowadzony na początku 1990 roku ustawą o zmianie przepisów o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej. Po pewnym czasie usunięte zostało złote obramowanie tarczy. Od tego czasu „Godłem Rzeczypospolitej Polskiej jest wizerunek Orła Białego ze złotą koroną na głowie zwróconej w prawo, z rozwiniętymi skrzydłami, z dziobem i szponami złotymi, umieszczony w czerwonym polu tarczy”.

Tomasz Niemas