Strona główna » Tajemnice obrazu Matki Bożej Częstochowskiej (IV)

Tajemnice obrazu Matki Bożej Częstochowskiej (IV)

10 ciosów miecza na obrazie

Cechą charakterystyczną wizerunku Matki Bożej Częstochowskiej są ślady dwóch uderzeń miecza na prawym policzku. Cięcia na Cudownym Obrazie pełnią istotne dla narodu polskiego funkcje: romantyczną i martyrologiczną. W chwilach wielkich trudności Polacy gromadzili się przed obliczem Maryi, którego rany utożsamiali z ciężkimi losami swojego kraju. Modląc się przed Czarną Madonną, starali się odnaleźć nadzieję i wiarę w lepszą przyszłość.

Na wizerunku NMP jest jeszcze osiem mniej widocznych cięć. Maryja ma w sumie dziesięć blizn. Trzeci i czwarty ślad znajduje się również na twarzy – jeden z nich przecina dwie największe rysy na linii nosa. Wprawne oko doszuka się jeszcze sześciu kolejnych na szyi.

Cięcia, które dzisiaj możemy zobaczyć, są namalowane. Zostały umieszczone w miejscach, gdzie obraz otrzymał ciosy mieczem. Są wyżłobione specjalnym rylcem i wypełnione ciemnoczerwonym barwnikiem. Przypominają o napadzie na Jasną Górę w 1430 r., podczas którego wizerunek został wyrwany z ołtarza i porąbany. Utrwalanie znaków zranienia na świętych obrazach należ do tradycji ikonograficznej.

Charakterystyka malowidła

Obraz Matki Bożej Jasnogórskiej to wizerunek typu hodegetria – najstarszy i najbardziej rozpowszechniony styl ikonograficzny przedstawienia Maryi z Dzieciątkiem Jezus na ręku. Postać Bogurodzicy namalowana jest frontalnie, z oczyma wpatrzonymi w wiernych i głową lekko zwróconą w kierunku Chrystusa. Twarz Matki Bożej ma brązowy odcień, co jest związane ze stylem malowania ikon, wynika także z faktu, że pokryta jest wieloma warstwami werniksu, który z czasem ciemnieje. Na lewym ramieniu Maryja trzyma Dzieciątko, wskazując na nie dostojnym gestem prawej dłoni.

Chrystus zwrócony jest twarzą w stronę Matki. Wznosi prawą dłoń w geście nauczyciela. W lewej ręce, ułożonej na wysokości kolan, trzyma księgę Ewangelii. Syn Boży nie jest tutaj niemowlęciem – występuje w ikonograficznym typie Chrystusa–Emanuela. Ma majestatyczną twarz dojrzałego człowieka. Skądinąd, twarz Jezusa jest okrągła, nacechowana także dziecinnym wdziękiem (krótki nos, małe, lecz pełne usta, drobne loczki).

Matka Boża ubrana jest w ciemnogranatową suknię i płaszcz z czerwoną podszewką (tzw. maforion).  Maforion nałożony jest również na głowę, mocno pofałdowany, obrzeżony złotą krajką oraz zwieńczony złotą gwiazdą sześcioramienną nad czołem – oznaczającą sześć kontynentów świata. Maforion na głowie Matki Bożej symbolizuje macierzyństwo Maryi i Jej całkowite oddanie się Bogu. Czerwień wewnętrznej strony płaszcza nawiązuje do współcierpienia z Synem w dokonywaniu dzieła odkupienia, a także wyraża prawdę o Maryi jako Theotokos – Bogurodzicy.

Ciemnogranatowa suknia i płaszcz Czarnej Madonny, usłany złotymi liliami, oznaczają, że Najświętsza Maryja Panna jest Królową Niebios. Ciemny granat płaszcza Maryi jest bowiem odpowiednikiem koloru niebieskiego. Niebieski jest tradycyjnym kolorem maryjnym symbolizującym niebo i Boga.

Jezus ubrany jest w jasnokarminową tunikę, pokrytą ornamentami, z pionową fałdą pod szyją i wąskimi, ujętymi w mankiety rękawami. Szata okrywa zgięte w kolanach nóżki i częściowo stopy Dzieciątka. Ornamenty tuniki zdobią trzy rodzaje złoconych rozet, utworzonych z palmetek i lilii.

Siła ekspresji dzieła skoncentrowana jest w oczach Bogurodzicy. Spoglądają wprost na patrzącego, spod lekko opuszczonych powiek. Wokół tęczówek, po stronie wewnętrznej, jaśnieją wyraźne błyski światła. Maryja patrzy z wyrazem przejmującego, subtelnego smutku i refleksyjnej zadumy.

 

dr. hab. Tomasz Niemas